محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )
89
قانونچه في الطب ( فارسى )
من غَيرِ أن يَتَشَبَّهَ به . مىدهد ، ولى در آخر شبيه بدن نشده و جزو آن نمىگردد . - و أمّا الدَّواءُ السَّمِّىُّ - دواى سمى فهو الّذى يَتَغَيَّرُ عن البَدَنِ و يُغَيِّرُهُ ، و يَكُونُ آخِرُ شَأنِهِ إفسادَ « 1 » البَدَنِ . آن است كه در تعامل با بدن تغيير مىيابد و بدن را نيز تغيير مىدهد ، و به تباهى آن مىانجامد . - و أمّا السَّمُّ المُطلَقُ - سم مطلق فهو الّذى لا يَتَغَيَّرُ عن البَدَنِ و يُغَيِّرُهُ « 2 » و يُفسِدُهُ . آن است كه در تعامل با بدن تغيير نمىكند ، ولى بدن را تغيير داده و آن را تباه مىكند . أمّا « 3 » الأدوِيَةُ در بيان درجات داروها فَدَرَجاتُها أربَعٌ : الدَّرَجَةُ الأُولَي « 4 » : أن يَكُون فِعلُ المُتَناوَلِ بِكَيفيَّتِه « 5 » فِعلًا غَيرَ مَحسُوسٍ ، مِثلُ أن يُسَخِّنَ أو يُبَرِّدَ تَسخِيناً أو تَبرِيداً لا يُحَسُّ بِهِ . داروها داراى چهار درجهاند : درجه اول آن است كه اثر كيفى آنچه خورده شده در بدن محسوس نباشد ؛ مثلا ، اثر سردى و گرمى آن در بدن احساس نشود . الدَّرَجَةُ الثَّانِيَةُ : أن يَكُونَ الفِعلُ أقوَي من ذلك ، لكن لا يَبلُغُ إلى أن يُضِرَّ بِالأفعالِ ضرراً بَيِّناً . درجه دوم آن است كه توان اثرگذارىاش در بدن از درجه اول بيشتر باشد ، اما نه به آن حد كه به افعال بدنى زيانِ آشكار برساند .
--> ( 1 ) . ب : فساد . ( 2 ) . ب : ( و يغيره ) ساقطة . ( 3 ) . ب : و اما . ( 4 ) . الف : ( الدّرجة الأولَي ) الاولى . ( 5 ) . ب : بكيفية .